سطح‎بندی میزان توسعه یافتگی شهرستان‎های استان همدان با رویکرد کاهش نابرابری‎های فضایی و منطقه‌ای

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 هادی رستمی (دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‎ریزی شهری، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی، ملایر، ایران)

2 (دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی، ملایر، ایران)

چکیده

 
بحث نابرابری توسعه در میان شهرها از موضوعاتی است که اخیراً در فرهنگ برنامه‎ریزی منطقه‎ای مطرح شده است و هنوز در کشور ما جایگاه چندان مشخصی ندارد. اگرچه به سادگی بتوان اظهار کرد که ناحیه‎ای از ناحیه‎ی دیگر از لحاظ توسعه، توسعه یافته‌تر یا عقب‌مانده‌تر است. ولی اندازه‌گیری کمی توسعه یافتگی کار ساده‎ای نیست. هدف از تحریر این مقاله تعیین درجه توسعه یافتگی شهرستان‎های استان همدان و تحلیل نابرابری‎های منطقه‎ای در این استان می‎باشد. روش پژوهش توصیفی – تحلیلی است و شاخص‎های مورد بررسی متشکل از پنج شاخص شامل بهداشتی – درمانی، اجتماعی و فرهنگی، آموزشی، اقتصادی (کشاورزی-دامداری)، جمعیتی، اشتغال، کالبدی و زیربنایی خدمات شهری می‎باشد.
جهت تعین درجه توسعه یافتگی شهرستان‎ها و نابرابری‎های فضایی از منطق فازی استفاده شده است. به این صورت که ابتدا در سه سطح پایگاه قوانین فازی بررسی شدند و در هر سال میزان توسعه یافتگی هر شهرستان مشخص شد و سپس با استفاده از روش ضریب اختلاف ویلیامسون روند نابرابری فضایی در استان تعیین شد. طی سال‎های 80 تا 93 نتیجه‎ای که از تحقیق فوق حاصل شد نشان می‎دهد که شهرستان همدان با 65/0 به عنوان برخوردارترین شهرستان در رتبه اول و شهرستان فامنین با 29/0به عنوان محروم‌ترین شهرستان در رتبه آخر شهرستان‎های استان می‎باشد. الگوی ساختار حاکم بر فضای استان همدان مرکز – پیرامون می‎باشد که این مسأله توجه هرچه بیشتر مسولان و برنامه‎ریزان را به توزیع برابری امکانات در شهرهای شمالی را معطوف می‎دارد.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Leveling the Development Rate of the Cities of Hamedan Province Using the Approach of Decreasing Spatial and Regional Inequalities Hadi Rostami, PhD Student in Geography and Urban Planning, Malayer Branch

نویسندگان [English]

  • hadi rostami 1
  • Abbas Malek Hosseini 2
1 PhD Student in Geography and Urban Planning, Malayer Branch, Islamic Azad University, Malayer, Iran
2 associate professor at geography & urban planning, geography department, Malayer branch, Islamic Azad University, Malayer, Iran
چکیده [English]

Inequality in development among different cities has recently been under consideration of regional planning’s culture, and it is yet to be known in our country. It might look easy to comment on the development and backwardness of different regions, but quantitative measurement of the development cannot be considered a simple work. The purpose of this article is to determine the development level of cities in Hamedan province and also to analyze regional inequalities in this province.  The research method used in this article is descriptive – analytical and the five indicators including; healthcare, social, cultural, educational, economical (agricultural – animal husbandry), and demographic structural occupation and infrastructural urban services have been studied. To determine the assumptions of the research and level of development of the cities, fuzzy logic techniques have been used. The fuzzy model has been designed in three phases to estimate the level of the development of cities each year. In the next stage, the trends of spatial inequalities for cities have been specified by Williamson’s differential coefficient model using the outputs of the fuzzy model. The level of development over 13 years (1380 – 1393) indicates that Hamedan with a developmental index of 0.65 is considered as the most developed city and Famenin with a development index of 0.29 is determined as the least developed one. The Pattern of the structure governing Hamedan region is determined as center- environs which requires authorities’ special attention to the equal distribution of facilities in the cities of the northern part of the province.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • development
  • spatial inequalities
  • fuzzy logic
  • Williamson’s differential coefficient
  • Hamedan  
  •  

    • امینی فسخودی،‎ ع . 1384 "کاربرد استنتاج منطق فازی در مطالعات برنامه‎ریزی و توسعه منطقه‎ای "دانش و توسعه . 17 . نیمه دوم سال 1384 : 39،‎ 43 .
    • بابلی یزدی، م. رجی سناجردی، ح. (۱۳۸۹) نظریه‎های شهر و پیرامون؛ چاپ چهارم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم اسایی دانشگاه‎ها (سمت).
    • حسین زاده دلیر، ک.(1382)، برنامه‎ریزی ناحیه­ای، انتشارات سمت.
    • چلبی، م. 1375، جامعه شناسی نظم . تهران : نشر نی.
    • داداش پور، ه. علیزاده، ب. مدنی، ب. (۱۳۹۰) بررسی بر تحلیل روند توسعه یافتگی بر نابرابری­های فضایی در شهرستان‎های استان آذربایجان غربی. مجله‌ی علوم اجتماعی۵۳، ۲۰۸-۱۷۳.
    • دهقان، ح. (۱۳۸۶) فرصت‎ها در تهدیدها برای آموزش و پرورش در مواجهه با نابرابری فضایی در نگهداری اطلاعات بر ارتباطات». مجله­ی تعلیم و تربیت- ۹۱، ۱۶۳-۱۳۳.
    • رضوانی، م. صحنه، ب. 1384 "سنجش سطوح توسعه یافتگی نواحی روستایی با استفاده از روش منطق فازی (مورد: دهستان‎های شهرستان‎های آق قلا و بندر ترکمن)."روستا و توسعه. 3. پاییز 1384 :1، 15 –
    • زیاری، ک. (۱۳۸۸) اصول و روش‎های برنامه‎ریزی منطقه‎ای چاپ هفتم، تهران: دانشگاه تهران.
    • زیاری، ک. زنجیر جی، م. و سرخ کمال، ک. (۱۳۸۹)۔اسرائیل کلاسیک کارائی استان‎های کشور از لحاظ توسعه یافتگی با استفاده از روش DEA. مجله مدرس علوم انسانی - برنامه‎ریزی و آمایش فضا-۳، ۲۷۳- ۲۵۵.
    • سازمان مدیریت و برنامه‎ریزی استان همدان، سالنامه آماری استان همدان، 1380.
    • سازمان مدیریت و برنامه‎ریزی استان همدان، سالنامه آماری استان همدان، 1390.
    • سازمان مدیریت و برنامه‎ریزی استان همدان، سالنامه آماری استان همدان، 1393.
    • فرج زاده، م. 1386، تکنیک‎های اقلیم شناسی، تهران: خوشبین.
    • فطرس، م. بهشتی فر،‎ م. (1385) تعیین سطح توسعه یافتگی استان‎های کشور و نابرابری بین آنها طی سالهای 1373 و 1383، نامه اقتصادی، شماره 57،‎ 122- 101.
    • مرکز آمار ایران(۱۳80)، نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن، شهرستان‎های استان همدان. تهران: روابط عمومی سازمان برنامه و بودجه.
    • مرکز آمار ایران(1390)، نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن، شهرستان‎های استان همدان. تهران: روابط عمومی سازمان برنامه و بودجه.
    • معصومی اشکوری، ح. 1389،‎ اصول و مبانی برنامه‎ریزی منطقه ای، چاپ پنجم. تهران: پیام.
    • میسرا، آر. پی، (1368)، توسعه منطقه ای روشهای نو، عباس مخبر، سازمان برنامه و بودجه، تهران.
    • یاسوری، م. (۱۳۸۸) بررسی وضعیت نابرابری منطقه‎ای در استان همدان». محله‌ی جغرافیا و توسعه ناحیه‎ای شماره ۱۲ معمر ۲۲۲ – ۲۰۰۱: 20.
    • احمدی،ب،‎ م. ربیعی، س. 1393. سطح‎بندی میزان توسعه یافتگی استان‎های کشور بر مبنای شاخص‎های حمل و نقل جاده‎ای با استفاده از تلفیق تکنیک‎های AHP و Topsis، فصلنامه آمایش محیط ملایر، 8(29): 98-75.
    • صفی، س. نظریان، ا. 1393. نقش ساختار مدیریت شهری در توسعه فرهنگ شهر و شهرنشینی (مطالعه موردی: شهر همدان)، فصلنامه آمایش محیط، 8(29): 74-51.
    • لطفی، ح. رشیدی، م. 1393. تحلیل و رتبه بندی استان‎های کشور ایران از نظر ظرفیت‎های راهبردی سرزمینی، فصلنامه آمایش محیط، 7(27): 165-144.
    • Canderlaria, c., Daly, M. & Hale, G. (2009). Persistent Regional Inequality in China. Federal Reserve Bank of San Fran cisco
    • Kanbur, R., Venables, A j., 2005. spatial Inequality and Development, Oxford: Oxford University Press.
    • Purohit, B.C., (2008), Health and Human Development at Sub-state Level in India, the Journal of Socio-Economics, No. 37, PP. 2248-2260.